منو
تبليغات
تربیتی اجتماعی

اردو به همراه یک روحانی
يكشنبه 14 تير 1394 نقش مبلغ در تربیت دینی نوجوان

نویسنده: سیده زهرا طهماسبی
منبع: اختصاصی سایت مرسلات



چکیده

این تحقیق با موضوع نقش مبلغ در تربیت دینی نوجوان و به روش کتابخانه‌ای تدوین شده است. و به دنبال آن است تا به مهم‌ترین وظایف مبلغ در تربیت دینی نوجوان بپردازد. منظور از تربیت روش‌ها و فنونی است که بکار گرفته می‌شود تا استعدادهای درونی بشر رشد یافته و در مسیر تکامل قرار گیرد و تربیتی، دینی است که روش‌های آن برگرفته از قرآن کریم و سیره ائمه‌اطهار: باشد. مبلغ با تربیت دینی به دنبال این هدف است که نوجوان بتواند این دوره‌ی پر از بحران را با موفقیت طی کند و راه را از چاه شناخته و مسیر زندگی‌اش را مشخص کند و با این کار خوشبختی و سعادتمندی خود را در دنیا و آخرت تضمین کند. رسیدن به این هدف والا ملتزم شناخت خصوصیات نوجوان و مبلغ و وظایف او و چگونگی برقراری ارتباط با نوجوان، دانستن اصول تربیت نظیر اصل اعتدال- تعقل- تدرج و تمکن، تسهیل و تیسیر و عزت است و بکارگیری شیوه‌های تربیتی چون الگونمایی-پرورش عزت نفس و خودباوری- تشویق و تنبیه و  استفاده از حس‌کمال خواهی تلقین و تغافل است. در پایان نبایدهای تربیتی که مانع هدف مبلغ که تربیت دینی است آورده شده که از جمله آن می‌توان تحمیل و تحکم- نمایدن خستگی و غم- تحقیر و توهین و منفی‌گری را نام برد. ره آورد این پایان نامه مبلغی است که با عنایت صاحب الزمان(عج) خود را متصف به صفات پسندیده کرده و می‌تواند با نوجوان در مکان‌های متفاوت مثل مدرسه- مسجد- اردو- مکان‌های تفریحی- فرهنگسراها و ... رابطه‌ای صمیمانه برقرار کند و با بصیرت دهی و بینش افزایی به او دین و معارف دینی را به او ارائه دهد.

کلید واژه: تربیت، تربیت دینی، تبلیغ، نوجوان، مبلغ

 

تبلیغ بزرگ‌ترین ابزاری است که در جوامع مختلف برای پیشبرد اهداف گوناگون از آن استفاده می‌شود. یکی از موضوعاتی که در باب تبلیغ اولویت ویژه‌ای دارد تربیت دینی نوجوان است.

تربیت یعنی مجموعه روش‌ها و فنونی است که به کار گرفته شود تا استعدادهای درونی بشر در مسیر تکامل قرار گیرد. اگر این تربیت برپایه‌ی معارف دینی و سیره‌ی اهل‌بیت باشد تربیت دنینی نام دارد. از سویی دوران نوجوانی با ظاهر شدن یک سری خصوصیات جسمانی شروع می‌شود که حدود سنین 13 تا 18 را دربرمی گیرد.

در عصر کنونی و با پیشرفت علم و فناوری از سوی دیگر دوره‌ی حساس نوجوانی و تهاجم فرهنگی غرب که معطوف به این گروه سنی است و هم چنین تأثیرپذیری این گروه از دوستان و به طور کلی از غیر از والدین و تلاش و دسیسه‌های فروان برای جلوگیری از تربیت دینی، لزوم شناخت عمیق‌تر تبلیغ و توجه به نقش مبلغ در این راستا و چگونگی اصول و راهکارهای برخورد با نوجوان در جهت‌دهی وی به سمت تربیت دینی امری آشکار است البته در کتب گوناگونان به طور جداگانه پیرامون این موضوع بحث شده ماننده آثار آقای قرائتی و یا بحثی که پیرامون نوجوان و تربیت فرزند تدوین شده اما به صورت این مقاله کاری صورت نگرفته لذا در این پژوهش سعی شده است که راهکارهای برخورد مبلغ با نوجوانان را ضمن ارائه مثال‌های ملموس و عینی بیان کرده تا از این راه به کمک خداوند متعال و توکل به او در جامعه شاهد نوجوانانی پویا و مؤمن باشیم.

دوران نوجوانی از لحاظ تربیتی جزء دشوارترین دوران حیات انسان است. این دشواری به علت ویژگی‌های خاص این سن می‌باشد که طبق تعاریف سن نوجوانی حدود سنین 13 تا 18 سال را دربرمی گیرد. یک مبلغ باید اطلاعات جامعی از این ویژگی‌ها داشته باشد تا بتواند در امر تبلیغ موفق باشد.[1]

در این مقاله ویژگی‌های نوجوان به 2 دسته ویژگی‌های فردی و اجتماعی تقسیم شده است. ویژگی‌های فردی تحولات جسمانی تحولات روحی- تحولات عقلی رشد عاطفی- میل به شهرت و خودنمایی- نوجویی و بحران هویت را دربرمی گیرد که منظور از هویت تمایزی است که فرد بین خود و دیگران می‌گذارد و شامل طرز فکر و عقایدی می‌شود که معرِّف فرد و چگونگی ارتباط او با دیگران است.[2]

نوجوان در جست و جوی شخصیت خود، به این نتیجه می‌رسد که باید تشخیص دهد برای او چه چیزهایی مهم و چه کارهایی ارزشمند است. [3] ولی اگر سرخوردگی و عدم اعتماد در او پدید آید، به جای رابطه با مردم منزوی می‌شود و رکورد و ابهام در نقش وی، او را به بحران هویت دچار می‌کند.[4]

ویژگی اجتماعی نوجوان شامل میل به استقلال و اثبات شخصیت، اطاعت از همگنان، نیاز به فعالیت، میل به ناهمجنس تمرد و سرکشی- تمسخر نسبت به آرمان‌های خانواده تعصب نسبت به عقاید و دوستان خود می‌شود که یکی از مهم ترین آن میل به استقلال و اثبات شخصیت که در آن نوجوان حاضر نیست بدون قید و شرط از تمام روش بزرگسالان پیروی کند و بی‌چون و چرا، کلیه صفات شخصیت خود را با آنان هم آهنگ بسازد.[5] به همین علت است که سلطه‌ی خانواده را سبک و حقیر شمرده و شخصیت خود را اثبات و مقام خود را احساس می‌کند، و می‌کوشد که اطرافیانش را به اعتراف نسبت به این موقعیت و مقام خود وادار سازد.

گرایش به آزادی به علت تعادل تازه‌ای به وجود می‌آید که بین دو عکس‌العمل غریزی و مهم«تقلید» و «مخالفت» برقرار شده است. بنابر مقتضیات سن و یا اخلاق، یکی از این دو عکس‌العمل بر فرد مسلط هستند ولی هر دو عکس‌العمل برای انسان لازم و مفید است. عکس‌العمل تقلید به علت جذب چیزهایی که با آنها بیگانه بوده و عکس‌العمل مخالفت به علت کوششی که برای مقاومت نشان داده می‌شود، برای شخص مفید هستند. اگر در استفاده از آنها افراط شود اولی به نوعی تقلید سست و بی‌دوام و دومی به منفی بودن بی‌حاصل منتهی می‌گردد.[6]

پس از این که مبلغ ویژگی‌های نوجوان را شناخت باید خود را متصف به صفاتی کند که بتواند با نوجوان ارتباط برقرار کند.

این اوصاف شامل سعه صدر- نرمخو و مهربان و دلسوز بودن نسبت به پیامی که می‌خواهد ارائه کند علم و آگاهی داشتن- عمل به گفته‌های خود انتقادپذیر بودن با اخلاص کار خود را انجام دادن منظم و وقت‌شناس بودن و در آخر تمییز و خوشبو و آراسته بودن است.

در مرحله بعد مبلغ باید نسبت به وظایفی که برعهده اوست آشنایی کامل داشته باشد تا راه را گم نکند. از جمله وظایفی که در رابطه با نوجوان برعهده‌ی مبلغ است می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:


1.  تعلیم و تربیت

از دیرباز تاکنون دسیسه‌های فراوانی توسط دشمنان اسلام چیده شده است؛ زمان و هزینه‌های فراوانی صرف شده است تا مانع آگاهی نوجوانان و جوانان نسبت به دین و تعالیم والای اسلامی شوند. چون آنها به این نکته پی برده‌اند که انسان آگاه منحرف نمی‌شود لذاست که در دعای کمیل آمده است: خدایا به خاطر نادانی‌ام به تو جرأت پیدا کردم( و گناه کردم)[7]

پس می‌توان گفت مبلغین موظفند که برنامه‌ها و شیوه‌های تعلیم و تربیت اسلامی را در اختیار پدران و مادران قرار دهند و نظریات اسلام را در این رابطه از متون اسلامی استخراج کرده در اختیار علاقه‌مندان قرار دهند.[8]

2.  احترام به دیگران

مبلغ باید به همه احترام بگذارد و بداند که نوجوان قشر بسیار حساس و قابل رشداند و آنان نیز هم چون بزرگسالان برای خود شخصیت قائلند پس باید مبلغ به این نیروی عظیم توجه کند. به آنان شخصیت بدهد و از توهین به آنان بپرهیزد. در سیره‌ی پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) آمده است که آن بزرگوار به خاطر احترام به کودکان آنان را با کنیه(فامیل)صدا می‌زد و همیشه مراقب بود که لطمه‌ای به شخصیت آنان وارد نشود و روحشان آزرده نگردد.[9]

3. حضور در صحنه

مبلغ باید به این مسئله آگاه باشد که یکی از راه‌های ترغیب نوجوانان به کارهای خوب تعاون و همکاری با آنان در همان کارهاست. وقتی مبلغ خود در صحنه حضور داشته باشد علاوه بر این که ارزش و اهمیت فعل نیکو بالا می‌رود شخصیت نوجوانان نیز والا می‌شود و می‌تواند از آن زمان و مکان بهره ببرد و متناسب با آن فعل نکات تربیتی را به نوجوانان آموزش دهد. یعنی آموزش غیر مستقیم که تأثیر و ماندگاری آن در ذهن بیش از آموزش مستقیم است.


4. 
بها دادن به نقاط قوت نوجوانان

بررسی نیروهایی که قابلیت دارند لازم است و مبلغ باید این نیروها را بشناسد.[10]

امام صادق(علیه السلام) می‌فرماید:

«علیک بالاحداث فأنهم اسرع الی کل