منو
تبليغات
تربیتی اجتماعی

حجاب
پنجشنبه 17 ارديبهشت 1394 عوامل تضعیف فرهنگ حجاب و پوشش در جامعه

نویسنده: نرگس موسوی
منبع:
اختصاصی سایت مرسلات

چکیده
در این تحقیق برای جمع آوری مطالب، از روش کتابخانه ای و رجوع به اینترنت و نرم افزار نمایه استفاده شده است و سعی شده به گونه ای کاربردی و قابل استفاده باشد.
حجاب در لغت به معنای پرده و در اصطلاح شامل یک سلسله رفتار و گفتار همراه با عفت و پرهیزکاری است که مانع از به وجود آمدن هر نوع تمایل نامشروع میان دو نامحرم می باشد. دانستن معنای عفاف،‌ حیا، فرهنگ و رابطه آنها با حجاب، تعیین نوع پوشش و کیفیت آن در برابر محارم ما را در مشخص کردن محدوده ی حجاب یاری می کند. آثار و زیان های فردی و اجتماعی بدحجابی ما را متوجه سالم سازی محیط اجتماع توسط خانواده و مسئولین می نماید. در این میان خانواده با سهل انگاری و ضعف خود و هدایت فرزندان به تضعیف شدن حجاب در جامعه دامن می زند که باید با تحمیل نکردن فرهنگ به نوجوانان و با تقویت فرهنگ غیرت نسبت به رفع این معضل ابتدا از خانواده خود اقدام نماید. و اجتماع نیز با عدم اجرای قانون،‌ ضعف برنامه ریزی، عدم فعالیت مؤثر قوای سه گانه نقش مهم و کلیدی در تضعیف حجاب ایفا می نماید که باید با آموزش سبک زندگی دینی،‌ برنامه ریزی اساسی و دراز مدت نسبت به رفع این معضل از سطح جامعه اقدام نماید. رسانه های گروهی عامل مهم دیگری در تضعیف حجاب در اجتماع است که باید با الگو آفرینی،‌ تجلیل، تحقیر غیر مستقیم، اطلاع رسانی،‌ جریان سازی و معرفی الگوهای مناسب در رفع این مشکل اقدام نماید. محیط های آموزشی به عنوان عامل دیگر نیاز به اصطلاحاتی دارد. از جمله آموزش حجاب با هماهنگی خانه و مدرسه،‌ عمومی کردن مطالعه،‌ فرهنگ سازی دینی در دوران ابتدایی و راهنمایی در این راستا نظام اداری، ‌اجرایی کشور نیز در ساختن فرهنگ جامعه و حاکم کردن ارزش ها به ویژه فرهنگ حجاب بیشترین تأثیر را دارد. از جمله با تداوم و اصلاح طرح گشت اخلاقی با برنامه های نظارتی، حمایتی و حفاظتی دولت می تواند بیشترین نقش را در سالم سازی محیط اجتماع ایفا نماید.
واژگان کلیدی:‌ حجاب، ‌عفت، حیا، فرهنگ.

 
حجاب
حجاب اسلامی اصطلاحی است به معنای مجموعه رفتار های پرهیزکارانه که باید میان دو نامحرم برقرار شود، چه در خفا، چه در اجتماع و انظار عمومی حقیقت حجاب، ستر یا پوشش صرف نیست، بلکه حجاب شامل سلسله رفتار و گفتار تقوایی است که مانع از به وجود آمدن هر نوع تمایل نا مشروع یا غیر الهی میان دو نامحرم می شود.[1]
 
عفاف
عفت، ملکه ی نفسانی و صفت راسخ در جان انسان است که با تعدیل و کنترل قوه ی شهوت از افراط و تفریط حاصل می شود،[2] و از مباحث مهم اخلاق خانواده در اسلام، مبحث عفاف است و اسلام خواستار آن است که در جامعه ی اسلامی عفت پیاده گردد. حجاب و عفاف لازم و ملزوم یکدیگرند، هر چند که عفاف لازمه حجاب است اما حجاب به تنهایی نمی تواند بیانگر عفاف باشد.[3]
حیا
حیا در لغت به معنای شرم، خجالت کشیدن[4] و ترک کردن چیزی از ترس سرزنش دیگران است[5] هنگامی که حیا در نفس انسان ملکه شود، طهارت پاکدامنی و دوری از گناه در فرد به وجود می آید و فرد می تواند نوعی کنترل ارادی بر رفتارش داشته باشد تا از پدیدار شدن هیجان و احساس خاص خود در برابر نامحرم جلوگیری کند.[6]
پوشش و حیا تفکیک ناپذیرند تا جلوه ای از حیا در زنی وجود نداشته باشد، پوشش را هم به صورت جدی رعایت نخواهد کرد. زنان با حیا کسانی هستند که با پوشش کامل، از نمایش بدن، موی سر و زینت های خود شرم دارند.[7]
حیا یکی از ریشه های پذیرش حجاب و مقید شدن به آن به شمار می رود. هنگامی که حیا در جامعه ای نهادینه شود، در پی آن عفاف و خود نگهداری درونی پدید می آید و سپس ثمره های عفاف، یعنی حفظ حریم ها و حدود آشکار می شود. در این هنگام می توان شاهد گسترش فرهنگ عفاف و حجاب و پوشش مناسب بود.[8]
در جامعه ای که فرهنگ حجاب تضعیف شود، بی تردید فرهنگ خودآرایی وخود نمایی و بازار دلربایی در میان بانوان رونق می گیرد و اگر با فقر اقتصادی و فرهنگی توام شود، این حرکت مضاعف شده، به شکل یک مسابقه مبتذل و رقابت ناصحیح جلوه خواهد کرد و در نتیجه، بنیادهای اخلاقی ونظام خانوادگی را مختل خواهد نمود.بی بند و باری، روحیه نفاق، دروغگویی، مکر و تزویر، عشوه گری، بلند پروازی، روحیه انتقامجویی و روابط نامشروع از ثمرات این فرهنگ به شمارمی رود.
اما در جوامعی که فرهنگ حجاب حاکم و یا غالب باشد، عفت و حیا، صداقت و پاکی، تقوا و صیانت اخلاقی، روابط سالم و معقول، کرامت نفس و روحیه عفو و اغماض از برکات رعایت حریم و حایل بین زن و مرد است.[9]
 
فلسفه حجاب
زن، این موجود ظریف، مظهر جمال خلقت است. و اسلام می خواهد این گوهر گرانب ها را در گنجینه حجاب، مستور باشد تا از آفات هوسها مصون بماند، از طرفی حجاب نوعی ارزش و احترام برای زنان به دنبال می آورد تا نامحرمان هوسران، آنها را به دیده ی حیوانی ننگرند،[10] قرآن درباره ی فلسفه حجاب می فرماید:
«حجاب برای این است که زنان شناخته نشوند و مورد اذیت و آزار فرا نگیرند.»[11]
 
فواید حجاب
پوشش صحیح اگر همراه بارعایت اصول و موازین شرع مقدس اسلام باشد، آثار شگفت آوری را می تواند به دنبال داشته باشد. آثار و فواید این موضوع دایره ی وسیعی را در بر گرفته، هم فرد و هم طیف عظیمی از جامعه را متأثر ساخته است. [12]
 
 
-  آثار فردی حجاب
الف: ارزش ومنزلت زن:
اسلام بوسیله ی تشریع حکم حجاب، برای زنان ارزش و منزلت ویژه ای قائل شده است، او را چون گنجینه ای از گوهر های گرانقدر به حساب آورده، سعی در مصون نگه داشتن این گنجینه از دستبرد دزدان ناموس می کند.[13]
ب: امنیت
امنیت ناموسی، بزرگترین و ضروری ترین امنیتی است که در جهان باید باشد و مسلماً رعایت پوشش و حجاب عامل قوی و سازنده برای ایجاد و حفظ این امنیت خواهد بود[14].
یکی ازانواع نا امنی که قرن ها در جوامع بشری رواج یافته و باعث نا دیده گرفته شدن حق مسلم گروه وسیعی از انسان ها شده است، محرومیت زن از امنیت اجتماعی است. [15]
 
-  آثار اجتماعی حجاب
الف: حفظ و ثبات خانواده ها
حجاب، لذت ها و بهره های جنسی را به محیط خانواده محدود می گرداند و به دنبال آن ازدواج های مشروع به وجود می آید. این گونه ازدواج ها پیوند زوجین را به یکدیگر محکم می سازد و در نتیجه کانون خانواده گرم تر می شود.[16]
اسلام با طرح پوشش زن در حقیقت جواز حضور در اجتماع او را رقم زده است و با دستورات حکیمانه و راه گشایی که در چگونگی منش و روش او ارائه داده از یک سوی این نیروی عظیم را از تباه شدن و در گوشه ای ماندن بی هدف و اثر ماندن نجات داده و از سوی دیگر جلو فساد گستری و ناهنجاریهای ناشی از اختلاط مرد و زن را گرفته است. [17]
 
تعریف بی حجابی
بی حجابی به معنای نداشتن پوشش متناسب با استاندارد های متعارف عرف عام و الگوی برگرفته از فقه اسلامی است. [18]
 
آثار و پیامدهای بدحجابی
1. فردی
1-1 بدآموزی
فرزندان، رفتار خود را از بزرگ ترها می آموزند. اگر زنان و دختران بالغ جامعه، از شرم و حیا به دور باشند و در پوشش مناسب موی سر، بدن و زینت هایشان دقت نکنند، الگوی نامناسبی برای فرزندان جامعه خواهند بود.[19]
2-1 افت تحصیلی و آموزشی
هر قدر، آمورش ها از غنای بیشتری برخوردار باشند، فرهنگ آن جامعه بالاتر خواهد بود و پیشرفت هر جامعه ای در گرو آموزش آن است. دختران و پسران اگر در کنار تحصیل، دل مشغولی های دیگری داشته باشند، از تحصیل باز می مانند و وقت زیادی از فرصت های مطالعاتی و تحصیلی آنان به هدر می رود. [20]

2. اجتماعی
2-1 ترویج رذایل اخلاقی
بدحجابی علاوه بر این که خود یک ناهنجار اجتماعی به شمار می آید و جامعه را به بی بند و باری می کشاند، زمینه ساز بسیاری از زشتی های اخلاقی است. وقتی به پوشش و متانت بی اعتنایی می شود، مسائل اخلاقی دیگر هم از جامعه رخ برمی بندد.[21]
2-2 دشوار شدن زندگی مؤمنانه
حقیقت آن است که مؤمنان جامعه در مقابل این شرایط غیر ارزشی و گناه آلود زندگی آسوده ای ندارند از دین صحنه های غیر مخفیانه در صحن جامعه متأثر و متاسف می شوند و در عین حال، امیدها و علاقه هایشان برای اقدام جدی دولت مکتبی بر باد رفته می بینند. [22]
 
عوامل تضعیف فرهنگ حجاب و پوشش در جامعه
1 . عوامل فردی
1-1 هوس رانی
برخی زنان برای ارضای هوس رانی خود، به تنوع پوشش، آرایش و زینت بسیار اهمیت می دهند و بهترین اوقات خود را به حضور در محیط های تجارتی و تفریحی و مهمانی های مفسده، انگیز می گذارنند.[23]
1-2 ضعف حیا
پوشش و حیا تفکیک ناپذیرند، تا جلوه ای از حیا در زنی وجود نداشته باشد، پوشش را هم به صورت جدی رعایت نخواهد کرد. زنان با حیا کسانی هستند که با پوشش کامل، از نمایش بدن، موی سر و زینت های خود شرم دارند. [24]

2.  عوامل خانوادگی
2-1 ضعف خانواده در هدایت و پیشگیری
خانواده هایی که از تعالیم دینی فاصله می گیرند به یک فرهنگ برزخی بین اسلام و خواسته های نفسانی خود می رسند. عقاید آنها رنگ دارد ، اما حقیقت دینی ندارد، زیرا دین را در محدوده ای می پذیرند که با تمایلات و باور های غیر دینی آنها تضادی نداشته باشد، اینان همان کسانی هستند که دین را لقلقه زبان ساخته و با کمترین سختی یا تضاد با تمایلاتشان از دین خدا چشم پوشی می کنند.[25]
2-2 نقش مادر (به طور اخص)
بدون تردید مادر، در مقایسه با سایر اعضای خانواده بیشترین و موثرترین نقش را در صلاح و فساد جوانان دختر و پسر (بویژه دختران) به عهده دارند، چراکه زمینه های تربیت و پرورش طفل قبل از تولد و از دوران جنینی آغاز می شود.
بنابراین بسیاری از مفاسد اخلاقی و رفتارهای نابهنجار نظیر قمار، میگساری، قتل، زنا، سرقت، بی عفتی و بی حجابی و ..... ثمره تلخ نهالی است که ریشه اش در میان خانواده های بی ایمان ولاابالی (به طوراعم) و مادران غیرملتزم (به طور اخص) رشد نموده است.[26]
 
3. عوامل اجتماعی
- نقش سازمان های آموزشی
3-1 عدم تعهد برخی معلمان و مربیان
معمولاً دانش آموزان معلم خود را الگو و سر مشق اخلاق و رفتار خود قرار      می دهند و در موارد زیادی از وی تقلید می کنند. لذا، یکی از علل عمدی عدم رعایت ضوابط اخلاقی و استفاده ی دانش آموزان از لباس های نامناسب و مبتذل در مدارس را باید در طرز تفکر و رفتار مربیان و معلمان آن مدارس جستجو کرد.
3-2  عدم دقت در برگزاری مراسم مذهبی در مدارس
از جمله برنامه هایی که بعد از پیروزی انقلاب در مدارس مرسوم و معمول گردیده است، برگزاری مراسم و برنامه های مذهبی، سخنرانی، نماز جماعت و ... می باشد که اگر بدون دقت کامل و برنامه ریزی انجام گیرد و یا متناسب با استمرار و موقعیت سنی و علاقه جوانان و نوجوانان نباشد نه تنها در هدایت و ارشاد آنان نقش مثبت و مؤثری نخواهد داشت، بلکه موجب دلزدگی، بی اعتنایی و کم توجهی نسل نو نسبت به این گونه برنامه ها و مراسم شده، زمینه ی جذب آنان یه محافل و مجالس غیر مذهبی و احیاناً ضد اخلاقی را فراهم ساخته و در نتیجه طرز پوشش، سخن گفتن و طرز رفتار آنان را به ابتذال می کشاند. [27]
3-3 عدم وضع و اجرای مقررات خاص در محیط های آموزشی و علمی
هم اکنون مدارس راهنمایی و دبیرستان ها، نسبت به سهل انگاری و تخلفات دانش آموزان، درست در سنین نظم پذیری و شکل گیری شخصیت، با تسامح برخورد می کنند . برخی مدیران نیز از ترس عقاب و خطاب های والدین یا مسئولان آموزش و پرورش، خود را کنار کشیده اند. [28]
 
- نقش ادارات، سازمان ها و دستگاه های اجرایی
1- عدم رعایت ضوابط گزینشی در انتخاب کارمندان زن
دولت با اختیاری که دارد می تواند با به کارگیری بانوان با حجاب در اداره ها ضمن منتفی ساختن گسترش این ناهنجاری فرهنگی در بخش گسترده ای از عرصه های    فعالیت های اجتماعی زنان، الگوی نیکویی از چهره ی زن با حجاب و کارکرد حجاب اسلامی به جامعه معرفی کند. [29]
2- تلاش ناکافی مدیران در ایجاد محیط سالم اجتماعی
ساختن جامعه سالم از نظر اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، اداری و ارزش حکم، شرط ضروری در تربیت عمومی است. مهم ترین و ظیفه ی مدیران در چنین شرایطی، تلاش برای رفع مشکلات و بهبود وضع اجتماعی، تصحیح مدیریت ها، اصلاح اداری و تقویت بنیه اقتصادی است.[30]
 
- نقش قوانین اجتماعی
1- عدم فعالیت موثر قوای سه گانه
نظارت جدی، دلسوزانه و از روی ایمان مسئولین دولتی برمحیط های تحت نظارت آنها از جمله عوامل مهم ترویج حجاب و پیشگیری از بدحجابی و ابتذال جنسی در ادارات است.
قوه ی قضائیه نیزباید باجدیت وپرهیز ازهرگونه تسامح به قوانین مصوب عمل نماید زیرا نسخه هرچه خوب باشد چنانچه عمل به آن نشود هرگز بهبودی حاصل نخواهد شد. [31]
2- کمی نظارت قوای سه گانه بر قوانین تصویب شده
تصویب قوانین جامع و دقیق در این زمینه در مجلس شورای اسلامی و عمل کردن بدون تساهل و تسامح قوه قضائیه به قوانین یاد شده سبب می شود، فرهنگ حجاب ترویج یابد. قوه قضائیه سهمی مهم در حفظ سلامت جامعه دارد و اوضاع اخلاقی جامعه    کارنامه ی گویای این دستگاه است.
نظارت دلسوزانه و جدی مسئولان دولتی بر محیط های تحت نظارت آنها نیز از جمله عوامل تضعیف حجاب و پیش گیری در اداره های دولتی است.[32]
 
-   نقش رسانه جمعی
1- ضعف برنامه ریزی و نداشتن اهتمام جدی بر ترویج پوشش اسلامی
یکی از اشکال های مهم سیما در زمینه ی حجاب، ضعف برنامه ریزی دقیق و هماهنگ و نداشتن اهتمام جدی نسبت به ترویج فرهنگ عفاف و پوشش اسلامی است . با بررسی گذرای برنامه های شبکه های مختلف تلویزیونی در می یابیم که تا کنون اقدام برجسته و مشخصی که نشان دهنده ی برنامه ریزی بویژه و گسترده ای برای ترویج فرهنگ حجاب و عفاف باشد انجام نشده است. [33]
2- تحقیر ضمنی جایگاه زن با حجاب و مترقی نشان دادن افراد بدحجاب
گاهی سیما در برنامه های نمایشی خود نسبت به بسیاری از نمادها و سنت های ارزشمند اسلامی و ملی بی توجه بوده و یا به تضعیف آنها پرداخته است. متأسفانه این رویکرد را در برخی مجموعه های تلویزیونی می توان دید که در آنها، زنان چادری نقشی منفی یا دست کم عقب افتاده دارند ولی زنان مانتویی تحصیل کرده، موفق، مؤثر و اجتماعی هستند. [34]
 
- نقش امر به معروف
یکی دیگر از راه های عمومی ترویج پوشش دینی، امر به حجاب و نهی از بی حجابی و جلوه گری است. اگر امر و نهی دینی، با گستردگی و شهامت در جامعه اجرا گردد و زنان خودنما همواره مورد امر به معروف جامعه ی اسلامی قرار گیرند، بخش زیادی از مشکل ابتذال بد لباسی و آشکار کردن موهای سر و گردن آنها برطرف می شود. [35]

1. امتیاز نهی از منکر بر امر به معروف
غالباً زشتی انجام محرمات از قبح ترک واجبات بیشتر است،